Đêm buông xuống sau một ngày mệt nhoài. Và tôi chọn ngồi ngẩn ngơ bên một quán cà phê quen thuộc ở ngõ 135 Đội Cấn, nhấm nháp ngụm nước sấu mùa thu chua dịu, tôi đâu ngờ rằng nơi mình đang dừng chân lại chính là chốn cũ sinh ra và lớn lên của người bạn thân tri kỷ – MC Thái Mạnh Thắng.

Hôm ấy là một ngày dài trọn vẹn với đủ đầy cảm xúc. Buổi sáng, tôi cùng gần 40 bạn sinh viên đến tham quan phòng thu thầm lặng của VOV Giao thông, ngắm nhìn những anh chị miệt mài trực sóng qua ca đêm. Buổi chiều, tôi tất tả hướng dẫn các em sản xuất một show truyền hình thực tế ngắn ngủi, rồi ghé qua một triển lãm tranh của nhóm họa sĩ tại Bảo tàng Mỹ thuật. Chính những trải nghiệm chậm rãi, lăn lộn và đầy ắp tính nguyên bản ấy đã dẫn dắt tôi lên sóng chương trình Giảm tốc lên đèn vào lúc tối muộn, để cùng người bạn thân ngồi mổ xẻ một vết thương nhức nhối của thời đại: cơn lốc áp lực đồng trang lứa và hội chứng sợ bị bỏ lỡ (FOMO) trước những khóa học “làm giàu nhanh” trị giá hàng chục triệu đồng.

Khi sự bất an trở thành món hàng béo bở trên mạng

Ngồi giữa ngõ nhỏ Đội Cấn, nhìn hồ đầm tròn thấp thoáng bên trái, tôi tự hỏi tại sao con người thời đại số lại dễ dàng quỵ ngã trước những lời hứa hẹn tài khoản  x10, x20 lần hay các khóa học “tư duy triệu phú” giá nghìn đô đến thế?

Theo các nghiên cứu tâm lý xã hội học về hiện tượng FOMO trong kỷ nguyên số, mạng xã hội đóng vai trò như một “phòng khuếch đại” sự bất an cá nhân. Khi một nhân viên văn phòng với mức lương khiêm tốn hằng ngày phải chứng kiến những bảng tin rợp bóng siêu xe, nhà đẹp, não bộ họ kích hoạt trạng thái báo động đỏ: Sự tụt hậu.

Thống kê từ các tổ chức nghiên cứu hành vi tiêu dùng trực tuyến cho thấy, hơn 60%  người trẻ thuộc thế hệ Gen Z và Millennials từng cảm thấy hoảng loạn, lo âu khi lướt mạng xã hội vào ban đêm. Lợi dụng điểm yếu này, các “cốt-chinh” (coach) tài chính mạng không bán kiến thức; họ bán hy vọng, bán giấc mơ về một lối tắt không tốn mồ hôi. Họ nhắm thẳng vào khao khát thoát nghèo và nỗi sợ bị bỏ lại phía sau để trục lợi từ đám đông đang hoang mang.

Đối sánh nghiên cứu: Khoảng cách giữa ảo tưởng và thực tại kinh tế

Là một người đứng trên bục giảng đại học, nhìn những thế hệ sinh viên mài miệt đèn sách suốt bốn năm ròng để tìm kiếm một công việc chân chính, tôi không khỏi xót xa trước những con đường tắt đầy ảo vọng.

Thứ hai, dưới góc độ kinh tế học hành vi, việc đọc hiểu báo cáo tài chính hay phân tích thị trường đòi hỏi quá trình đào tạo bài bản kéo dài nhiều năm. Việc một người chỉ sau vài ngày “hét hò” trong hội nhóm kín có thể nắm bắt bí quyết kiếm tiền tỷ là nghịch lý đi ngược lại mọi nguyên lý kinh tế. Thậm chí, như lời chia sẻ thẳng thắn từ một thính giả kỳ cựu tên Đinh Thắng gọi trực tiếp về chương trình, thật khó hiểu khi những “giảng viên mồm” thiếu chuẩn mực vẫn nhởn nhơ mở lớp thu tiền tỷ mà chưa có sự thanh lọc triệt để từ các cơ quan quản lý.

Dữ liệu từ các cơ quan bảo vệ người tiêu dùng ghi nhận số lượng đơn kiện liên quan đến khóa học lừa đảo trực tuyến đã tăng vọt. Nạn nhân không chỉ là người trẻ non trẻ, mà còn có cả những người lớn tuổi vét sạch tiền tiết kiệm chắt chiu cả đời. Chi phí cơ hội ở đây không chỉ là tiền bạc, mà là sự bình yên trong tâm hồn và sự đổ vỡ của niềm tin gia đình.

Trở về với bản thể: Giàu có thực sự nằm ở đâu?

Cũng giống như những chuyến trekking đỉnh Lùng Cúng đầy mồ hôi mà tôi và Mạnh Thắng từng trải qua, cuộc đời không có nút “tua nhanh” hay chiếc trực thăng nào đưa bạn bay thẳng lên đỉnh thành công một cách an toàn mà vô điều kiện. Mọi sự giàu có chân chính đều đòi hỏi kỷ luật, thời gian và mồ hôi nước mắt.

Sự giàu có thực sự không nằm ở những con số ảo trên màn hình. Nó nằm ở khoảnh khắc ta ngồi nhẩn nha bên góc phố quen thuộc, nhấp ngụm nước sấu mùa thu; nằm ở việc tối đến tắt máy xe, đặt lưng xuống gối ngủ một giấc sâu không nợ nần, không nơm nớp lo sợ bị lừa dối. Đó là việc vun đắp cho “ngân hàng tình cảm”, những mối quan hệ chân thành, những buổi trò chuyện không toan tính giữa những người bạn thấu hiểu nhau từ thuở thanh xuân.

Lời kết

Đã đến lúc mỗi chúng ta cần “giải độc tâm trí” khỏi cơn lốc hào nhoáng giả tạo. Dám lùi lại, dám từ bỏ những đám đông độc hại, và dám chậm lại một nhịp để kiểm soát tốc độ chính là bản lĩnh lớn nhất của con người hiện đại.

Bởi vì cuối cùng, sau mọi bão giông ngoài kia, con đường đẹp nhất vẫn là con đường dẫn lối chúng ta giảm tốc, lên đèn, và trở về nhà bình yên bên những người thương yêu.

Hà Nội 31/10/2026