Hà Nội bước vào mùa Lễ hội Thiết kế Sáng tạo lần thứ năm với một cái tên gợi nhiều liên tưởng: “Thăng Long Kẻ Nghệ”. Diễn ra từ 13 đến 28/11/2026 trên phạm vi toàn thành phố, đây là mùa lễ hội có quy mô lớn nhất kể từ khi Hà Nội gia nhập Mạng lưới các Thành phố Sáng tạo của UNESCO năm 2019, với khoảng 150 hoạt động và gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ, nhà sáng tạo, trong đó có gần 100 gương mặt quốc tế. Chủ đề trọng tâm năm nay là “Kinh tế sáng tạo”, một lựa chọn cho thấy ban tổ chức muốn đẩy câu chuyện đi xa hơn phần trưng bày và trình diễn, tới chỗ biến di sản và tay nghề thành giá trị kinh tế thật sự. Dưới đây là những gì đáng chờ đợi, và vài điều đáng theo dõi với con mắt tỉnh táo của người làm nghề.

Một “lễ hội” đã không còn gói trong mười sáu ngày

Điểm thay đổi lớn nhất của năm 2026 nằm ở cách ban tổ chức tự định nghĩa công việc của mình. Thay vì tổ chức một sự kiện văn hóa thường niên, Hà Nội tuyên bố chuyển sang xây dựng một hệ sinh thái sáng tạo đô thị, nơi di sản là nguồn lực, nghề là nền tảng và cộng đồng là người đồng kiến tạo. Về mặt vận hành, lễ hội cũng được đưa về chu kỳ hai năm một lần để có thời gian chuẩn bị sâu hơn.

Mười sáu ngày cao điểm giữa tháng 11 vì thế chỉ là phần nổi. Mùa thứ năm thực ra đã khởi động từ tháng 1/2026 với chuỗi chương trình Tụ hội sáng tạo, Chương trình phát triển thủ công đương đại, Kết duyên sáng tạo nối nghệ nhân với nhà thiết kế và doanh nghiệp, trại hè “Re:Craft – Làng nghề tái sinh” đưa giảng viên và sinh viên về làm việc cùng nghệ nhân, cùng cuộc thi Thiết kế không gian sáng tạo. Cả một năm chuẩn bị dồn vào một kỳ trưng bày, đó là một cam kết vận hành khác hẳn mô hình làm cho xong một tuần lễ hội. Để hình dung sức hút, mùa 2023 từng thu hút gần 300.000 lượt khách, và năm nay được định vị ở quy mô vượt xa con số đó.

“Thị – Phố – Nghề”: từ Kẻ Chợ đến kinh tế sáng tạo

Tên gọi “Thăng Long Kẻ Nghệ” đặt cạnh chủ đề “Kinh tế sáng tạo” tạo thành một mạch tự sự khá rõ: từ Kẻ Chợ đến kinh tế sáng tạo. Kẻ Chợ gắn với hoạt động giao thương, với các phố nghề và phường nghề trong cấu trúc đô thị xưa. Kẻ Nghệ nhấn vào năng lực sáng tạo, tri thức nghề và sự tinh luyện trong từng sản phẩm thủ công. Cách chơi chữ này gói trọn tham vọng của mùa lễ hội: lấy lịch sử nghề của Thăng Long làm chất liệu cho sản phẩm sáng tạo của hiện tại.

Toàn bộ chương trình được tổ chức quanh mạch “Thị – Phố – Nghề” và triển khai theo ba trục. Trục Kinh tế sáng tạo hướng tới thương mại hóa thiết kế, phát triển công nghiệp văn hóa, kinh tế đêm và du lịch văn hóa. Trục Nghệ thuật liên ngành đặt thiết kế, công nghệ, kiến trúc, nghệ thuật thị giác, trình diễn, dữ liệu và thủ công vào cùng một không gian thử nghiệm. Trục Đồng sáng tạo nhấn mạnh vai trò chủ thể của người dân, hộ kinh doanh và cộng đồng, những người vừa là khán giả vừa là tác giả.

Năm cụm không gian, năm cách đọc thành phố

Lần đầu tiên lễ hội được tổ chức theo khu vực, gồm năm cụm, mỗi cụm một định hướng và cùng kể chung mạch “Thị – Phố – Nghề”. Các hoạt động tập trung tại năm địa điểm trọng điểm: khu vực hồ Hoàn Kiếm và Quảng trường phía Đông; khu phố cổ cùng mạng lưới đình, di tích; chợ Đồng Xuân – Bắc Qua; Tháp nước Hàng Đậu; và Công viên Thống Nhất. Từ năm hạt nhân này, lễ hội mở rộng tới các thiết chế văn hóa, di tích, làng nghề và không gian sáng tạo khác trên địa bàn thành phố.

Cách bố trí này có chủ đích. Thay vì dồn tất cả vào một quảng trường hay một trung tâm triển lãm, ban tổ chức rải trải nghiệm ra khắp lõi lịch sử, buộc người xem đi bộ, lạc vào phố, ghé chợ và dừng chân ở những công trình vốn quen mắt nhưng ít khi được nhìn như một không gian nghệ thuật. Bản thân việc di chuyển giữa các cụm trở thành một phần của trải nghiệm.

Chợ Đồng Xuân: một khu chợ đang sống làm phòng thí nghiệm

Điểm táo bạo nhất của mùa 2026 là chợ Đồng Xuân. Đây là lần đầu tiên một khu chợ vẫn đang buôn bán bình thường được chọn làm “phòng thể nghiệm kinh tế sáng tạo”, nơi hoạt động thương mại truyền thống diễn ra song song với thử nghiệm nghệ thuật đương đại. Trung tâm của cụm này là triển lãm đa giác quan “Chạm Đồng Xuân”, kéo dài từ 14 đến 28/11, với sự tham gia của khoảng 25 nghệ sĩ. Điều đáng chú ý là tiểu thương không đứng ngoài cuộc: họ góp câu chuyện, góp chất liệu và cùng bước vào quá trình sáng tạo, thay vì chỉ cho mượn mặt bằng.

Phần “kinh tế” của chủ đề hiện ra rõ nhất ở đây. Trong ba ngày đầu, từ 13 đến 15/11, khu vực chợ có hai hội chợ “Nghề và Nghệ” và “Makers Market – Chăm hoa đua nở”, quy tụ hơn 200 đơn vị sáng tạo. Xa hơn một kỳ trưng bày, Đồng Xuân được đặt làm nền móng cho Đề án Trung tâm Kinh tế Sáng tạo Đồng Xuân, một tham vọng biến khu chợ thành điểm kết nối lâu dài giữa di sản thương mại và thiết kế. Cũng chính tại mặt tiền chợ, gala bế mạc “Hà Nội, những vang động” sẽ khép lại lễ hội vào tối 28/11.

Tháp nước Hàng Đậu, đình cổ và những công trình ở lại

Tháp nước Hàng Đậu, công trình mà người Hà Nội quen gọi là bốt Hàng Đậu, tiếp tục được đánh thức bằng nghệ thuật. Nếu mùa 2023 biến nơi đây thành không gian sắp đặt kết hợp thị giác và thính giác, thì lần này tháp nước hóa thành tác phẩm “Tháp Ẩn ca” với sự tham gia của các nghệ sĩ Thụy Điển, mở cửa miễn phí cho công chúng suốt kỳ lễ hội như một không gian âm thanh để đắm chìm. Đây cũng là một trong những điểm diễn ra chương trình nghệ thuật “Hà Nội Sáng Đèn” do giám tuyển Nguyễn Quốc Hoàng Anh phụ trách, chương trình sau đó còn trải tới chợ Đồng Xuân và các nhà hát.

Mạch di sản nghề nối tiếp qua dự án “Chuyện Đình trong Phố” (14-28/11), nơi khách có thể tự tay trải nghiệm nghề xưa ngay trong đình. Mạng lưới 12 đình và hội quán được kết nối với Văn Miếu – Quốc Tử Giám để tạo thành một hành trình di sản nghề, phố và chợ của Thăng Long. Ở hướng Công viên Thống Nhất, lễ hội dựng hai pavilion “Mây” và “Kén” cùng chương trình biểu diễn “Gió Gió Mây Mây”. Một điểm đáng mừng là nhiều tác phẩm được thiết kế để có đời sống sau lễ hội, từ các tác phẩm ở lại chợ Đồng Xuân, sân khấu “Duyên” tại rạp Hồng Hà, cho tới hai pavilion trong công viên. Lễ hội muốn để lại hạ tầng, chứ không chỉ để lại ký ức.

Điểm mới: lần đầu có lưu trú sáng tác quốc tế

Nếu phải chọn một điểm mới đáng chú ý nhất về mặt cách làm, đó là mô hình lưu trú sáng tác quốc tế (artist residency) lần đầu được đưa vào chương trình. Thay vì mời nghệ sĩ nước ngoài sang biểu diễn rồi về, ban tổ chức tạo điều kiện để họ ở lại Hà Nội, làm việc trực tiếp với nghệ sĩ, nghệ nhân và cộng đồng địa phương thông qua đồng nghiên cứu, đồng sáng tạo và chuyển giao kỹ thuật. Những không gian di sản như Tháp nước Hàng Đậu, chợ Đồng Xuân và các nhà hát trở thành xưởng làm việc chung.

Về quy mô quốc tế, lễ hội quy tụ gần 1.000 nghệ nhân, nghệ sĩ và nhà sáng tạo đến từ 21 quốc gia, trong đó có gần 100 nghệ sĩ quốc tế và người Việt Nam ở nước ngoài. Con số này cho thấy Hà Nội đang muốn dùng lễ hội như một cửa ngõ giao lưu nghề nghiệp, thay vì một sân khấu trình diễn thuần túy.

Lịch trình đáng ghi vào sổ tay

Lễ khai mạc “Thăng Long Kẻ Nghệ” diễn ra lúc 19h ngày 13/11 tại Quảng trường phía Đông hồ Hoàn Kiếm, với chương trình nghệ thuật, phần giới thiệu các hoạt động sáng tạo năm 2026 và lễ công bố Giải thưởng Sáng tạo Hà Nội 2026. Đây cũng là thời điểm lý tưởng để nắm toàn cảnh trước khi tỏa đi các cụm.

Vài mốc nên nhớ:

• 13 đến 15/11: hai hội chợ “Nghề và Nghệ” và “Makers Market – Chăm hoa đua nở” tại khu vực chợ Đồng Xuân.
• 14 đến 28/11: triển lãm đa giác quan “Chạm Đồng Xuân” và dự án “Chuyện Đình trong Phố”.
• Suốt kỳ lễ hội: “Tháp Ẩn ca” tại Tháp nước Hàng Đậu mở cửa miễn phí, cùng chuỗi “Hà Nội Sáng Đèn”.
• 19h30 ngày 28/11: gala bế mạc “Hà Nội, những vang động” trước mặt tiền chợ Đồng Xuân.

Một lưu ý nhỏ: một số kế hoạch của thành phố ghi thời gian kéo dài tới 29/11, nên tốt nhất vẫn kiểm tra lịch cụ thể trên trang chính thức trước khi đi.

Một vài hoài nghi lành mạnh

Mùa 2026 đặt cược vào một ý tưởng khó: biến lễ hội thành hạ tầng, biến di sản thành kinh tế. Tham vọng đó đáng cổ vũ, nhưng cũng đáng theo dõi bằng con mắt tỉnh táo. Câu hỏi đầu tiên là tính bền vững sau lễ hội. Việc để tác phẩm ở lại chợ Đồng Xuân hay dựng pavilion lâu dài trong Công viên Thống Nhất chỉ có nghĩa nếu có cơ chế vận hành, bảo trì và kinh phí đi kèm. Bằng không, những công trình “ở lại” dễ xuống cấp và trở thành gánh nặng, thay vì tài sản.

Câu hỏi thứ hai là ranh giới giữa đồng sáng tạo và sự kiện hóa. Đưa nghệ thuật đương đại vào một khu chợ đang sống là một ý tưởng hấp dẫn, nhưng ranh giới giữa việc tôn vinh đời sống tiểu thương và việc biến họ thành phông nền cho người đến chụp ảnh rất mong manh. Thành công của “Chạm Đồng Xuân” sẽ được đo bằng việc tiểu thương thấy mình là tác giả thật sự hay chỉ là một phần trang trí.

Câu hỏi thứ ba, và có lẽ quan trọng nhất với chủ đề “Kinh tế sáng tạo”, là tiền có chảy về đúng người làm nghề hay không. Một lễ hội thu hút hàng trăm nghìn lượt khách có thể tạo ra doanh thu lớn, nhưng phần giá trị ấy có quay lại túi nghệ nhân, hộ kinh doanh nhỏ và nghệ sĩ trẻ hay không lại là chuyện khác. Đó mới là thước đo cuối cùng cho tham vọng đi từ Kẻ Chợ đến kinh tế sáng tạo.

Dù vậy, riêng việc Hà Nội dám đặt những câu hỏi này lên bàn, dám dùng cả một khu chợ đang buôn bán làm phòng thí nghiệm và dám giữ lại hạ tầng sau lễ hội, đã là một bước đi đáng chú ý. Mười sáu ngày tháng 11 là lúc để kiểm chứng xem lời hứa hệ sinh thái có thật hay chỉ là một khẩu hiệu đẹp.

Mùa thu 2026