Sáng 16/6/2026, VTV ra mắt dự án Vietnam Wild Live với thông điệp “Kết nối thiên nhiên, lan tỏa nhận thức”. Lần đầu tiên tại Việt Nam, khán giả sẽ được chứng kiến những diễn biến nguyên bản của thế giới tự nhiên theo thời gian thực, không phải qua những thước phim đã được dựng sẵn. Nhìn từ góc truyền thông, đây là một quyết định đáng chú ý. Không phải vì nó đặc biệt mới trên thế giới, mà vì với VTV, đây là một sự chuyển mình thật sự về tư duy sản xuất.

Nhìn ra thế giới: Những người đi trước

Để đánh giá đúng Vietnam Wild Live, cần đặt nó trong bức tranh lớn hơn.

BBC Springwatch: tiêu chuẩn vàng của thể loại

Springwatch của BBC ra đời năm 2005, phát sóng trực tiếp trên BBC Two vào khung giờ vàng buổi tối, bốn đêm mỗi tuần trong ba tuần. Chương trình sử dụng 100 thành viên ê kíp và hơn 50 camera, trở thành sự kiện outside broadcast (phát ngoài trường quay) lớn nhất của BBC tại Anh. Nhiều camera được giấu và điều khiển từ xa để ghi lại hành vi tự nhiên của động vật, từ chim trong tổ cho đến lửng ngoài hang. 

Cách tiếp cận này nhấn mạnh vào tính nhân quả trong động thái hoang dã, như tương tác giữa thú săn mồi và con mồi, được trình chiếu không chọn lọc để truyền tải sự thật thay vì những hình ảnh được làm sạch. Trái ngược với các series BBC trước đây thường dùng footage hậu kỳ với lời bình mang tính diễn giải, format live của Springwatch đưa vào yếu tố bất ngờ vốn có. 

Điều quan trọng hơn cả về mặt chiến lược truyền thông: Springwatch được BBC Studios mô tả không đơn thuần là một chương trình, mà là “event television” (truyền hình sự kiện) xây dựng mối liên kết cảm xúc sâu sắc với khán giả qua tính xác thực, chuyên môn và trải nghiệm chia sẻ cộng đồng.

Đến năm 2026, chương trình đã 21 tuổi và vẫn đang chạy. Lần đầu tiên trong lịch sử, Springwatch được chuyển thể ra ngoài nước Anh, với đài truyền hình vùng Basque của Tây Ban Nha là đơn vị đầu tiên làm phiên bản địa phương. 

Explore.org: nhánh phi lợi nhuận từ không gian số

Explore.org tự mô tả là mạng lưới camera thiên nhiên trực tiếp lớn nhất hành tinh, đưa thiên nhiên đến với khán giả theo cách thô, không kịch bản, không biên tập, mang thế giới tự nhiên đến gần hơn từ những vùng xa xôi nhất của địa cầu. Đây là mô hình streaming 24/7, hoàn toàn khác với Vietnam Wild Live ở chỗ không có người dẫn, không có khung chương trình, không có editorial voice (tiếng nói biên tập).

Sự khác biệt này quan trọng để hiểu Vietnam Wild Live đang chọn đứng ở đâu: không phải ở nhánh “camera thiên nhiên tự động” mà ở nhánh “truyền hình có người dẫn dắt”, gần Springwatch hơn là Explore.org.

Vietnam Wild Live đang làm gì khác?

Điểm giống nhau với các tiền bối

Về bản chất format, Vietnam Wild Live bước đi theo đúng con đường mà BBC đã mở từ 2005: không xem một bộ phim đã được dựng sẵn, mà đồng hành trực tiếp cùng những câu chuyện đang diễn ra trong tự nhiên. Về mặt kỹ thuật, hệ thống camera chuyên dụng, camera giám sát và bẫy ảnh được bố trí tại nhiều khu vực trên các đảo như Hòn Bảy Cạnh, Hòn Trứng, Hòn Tre Lớn, Hòn Tre Nhỏ, nhằm ghi lại liên tục hoạt động của động vật hoang dã. Cách bố trí nhiều điểm ghi hình phân tán này rất gần với cách Springwatch vận hành.

Điểm khác biệt đáng chú ý

Thứ nhất, về địa điểm: Côn Đảo không phải lựa chọn ngẫu nhiên. Vườn Quốc gia Côn Đảo đã được IUCN đưa vào Danh lục xanh (Green list) năm 2025, được công nhận là nơi nuôi, ấp và thả về thiên nhiên nhiều rùa biển nhất Việt Nam, và Hòn Trứng là sân chim biển có mật độ sinh sản nhiều nhất Việt Nam. Đây là địa điểm có câu chuyện bảo tồn thực sự đằng sau, không phải chỉ đẹp về mặt hình ảnh.

Thứ hai, về thời điểm: thời điểm phát sóng cuối tháng 6 được tính toán kỹ lưỡng nhằm trùng khớp với đặc tính sinh trưởng của rùa biển cùng các loài chim, thú quý hiếm.  Đây là tư duy production scheduling (lên lịch sản xuất) đúng nghĩa, không phải phát vì… tiện lịch.

Thứ ba, về ê kíp: chương trình có sự tham gia của nhà báo Đỗ Doãn Hoàng, nhiếp ảnh gia Võ Rin, Thùy Linh cùng các chuyên gia Nguyễn Khắc Pho và Trần Đình Huệ, bên cạnh những cuộc trò chuyện với lực lượng kiểm lâm. Đây là lựa chọn editorial thông minh: không chỉ dùng BTV quen mặt mà kéo chuyên gia thực địa vào. Springwatch cũng làm điều tương tự, xây dựng “bộ tứ” gồm presenter và nhà khoa học.

Thứ tư, về nền tảng phát sóng: chương trình phát trên VTVGo và các nền tảng số của VTV, không phải sóng linear truyền thống. Đây là tín hiệu cho thấy VTV nhắm đến khán giả trẻ và môi trường số ngay từ đầu, thay vì coi digital là thứ phụ trợ.

Thách thức thật sự của format này

Nói thẳng: live wildlife là format khó nhất trong truyền hình, không phải vì kỹ thuật mà vì tâm lý khán giả.

Vấn đề lớn nhất là khoảng trống (dead air). Rùa không đẻ đúng lịch. Chim không nở theo giờ phát sóng. Khoảng thời gian 12h30 đến 14h30 là 2 tiếng, và tự nhiên hoàn toàn có thể không cho ra thứ gì đáng xem trong 2 tiếng đó. Springwatch giải quyết bằng cách kết hợp nhiều điểm camera, live segment xen kẽ pre-recorded films, và presenter có đủ khả năng “lấp đầy” bằng kiến thức và câu chuyện. Vietnam Wild Live cần có phương án dự phòng tương tự, và phần ê kíp chuyên gia sẽ đóng vai trò quyết định ở đây.

Vấn đề thứ hai là quản trị kỳ vọng của khán giả Việt. Khán giả quen với phim tài liệu đã qua hậu kỳ, nơi mỗi cảnh đều có ý nghĩa, mỗi phân đoạn đều “đáng xem”. Live thật sự không như vậy. Điểm đặc biệt nằm ở tính chân thực và yếu tố bất ngờ  nhưng bất ngờ cũng có thể là… không có gì xảy ra. Đây không phải điểm yếu của chương trình, mà là đặc thù của thể loại mà khán giả cần được “dạy” trước khi xem.

Vấn đề thứ ba là khung giờ 12h30-14h30. So với Springwatch phát khung vàng buổi tối trên BBC Two, khung giờ trưa của Vietnam Wild Live nghe có vẻ… không phải lựa chọn lý tưởng cho sóng linear. Tuy nhiên, nếu đây là chương trình được thiết kế chủ yếu cho nền tảng số, khung giờ trưa lại hợp lý hơn vì người dùng có thể xem theo yêu cầu sau đó. Đây có thể là một quyết định có chủ đích.

Ý nghĩa dài hạn

Điều thực sự quan trọng của Vietnam Wild Live không phải là 6 ngày phát sóng tháng 6 này. Đây là bước thử nghiệm để VTV học cách làm một thể loại hoàn toàn mới, xây dựng quy trình, thử nghiệm hạ tầng kỹ thuật, và quan sát phản ứng của khán giả. Với mô hình phát sóng trực tiếp kéo dài nhiều ngày từ môi trường hoang dã, Vietnam Wild Live được kỳ vọng sẽ mở ra cách kể chuyện mới về thiên nhiên trên truyền hình Việt Nam. 

Nếu thành công, đây có thể là đầu kéo cho một series dài hơi, mở rộng sang các vườn quốc gia khác, thậm chí trở thành format thường niên như Springwatch. Câu hỏi không phải “lần này có hay không”, mà là “VTV có đủ kiên nhẫn để xây dựng thể loại này theo thời gian không”.

Nhìn từ góc độ truyền thông quốc tế, thời điểm ra mắt cũng khá tốt: BBC mới đây lần đầu chuyển thể Springwatch ra ngoài nước Anh, cho thấy nhu cầu về nội dung thiên nhiên live đang được quan tâm ở nhiều thị trường. Việt Nam với hệ sinh thái nhiệt đới đa dạng, đặc biệt là tài nguyên biển đảo, có tiềm năng tạo ra nội dung không kém phần hấp dẫn so với các chương trình cùng loại ở châu Âu.

Vietnam Wild Live không phát minh ra thứ gì mới, nhưng đó không phải điểm yếu. Điều quan trọng là VTV đang bước vào một thể loại truyền hình đã được kiểm chứng toàn cầu, với sự chuẩn bị nghiêm túc, đúng địa điểm và đúng thời điểm sinh học. Giờ là lúc xem liệu phần execution (thực thi) có theo kịp phần ý tưởng hay không.